Tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo là lĩnh vực có vị trí đặc biệt quan trọng trong hoạt động quản lý nhà nước, gắn trực tiếp với việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân, phát huy dân chủ và giữ vững ổn định chính trị – xã hội. Thời gian qua, công tác này đã đạt được nhiều kết quả tích cực; nhiều vụ việc phức tạp, kéo dài được tập trung chỉ đạo giải quyết, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra không ít vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện: một số vụ việc khiếu nại, tố cáo còn kéo dài, vượt cấp; trách nhiệm của người đứng đầu ở một số nơi chưa được thực hiện đầy đủ; việc tiếp công dân còn nặng về hình thức, chưa theo kịp yêu cầu chuyển đổi số; quy định pháp luật về thẩm quyền, trình tự, thủ tục trong một số trường hợp còn chồng chéo, thiếu rõ ràng.

Trong bối cảnh đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát triển chính quyền số, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, việc sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo là yêu cầu tất yếu. Trên cơ sở đó, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo, tạo khuôn khổ pháp lý quan trọng nhằm khắc phục bất cập, đáp ứng yêu cầu thực tiễn hiện nay.

II. Những điểm mới nổi bật, mang tính đột phá của Luật

1. Đổi mới phương thức tiếp công dân, bổ sung tiếp công dân trực tuyến

Một trong những điểm mới nổi bật của Luật là bổ sung hình thức tiếp công dân trực tuyến, bên cạnh hình thức tiếp công dân trực tiếp truyền thống. Theo đó, cơ quan, tổ chức, đơn vị có thể thực hiện tiếp công dân thông qua môi trường điện tử, phù hợp với điều kiện thực tiễn và yêu cầu chuyển đổi số trong hoạt động quản lý nhà nước; Chính phủ được giao quy định chi tiết nội dung này.

Quy định trên không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong việc thực hiện quyền kiến nghị, phản ánh, khiếu nại, tố cáo mà còn góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch, tiết kiệm thời gian, chi phí xã hội, từng bước hiện đại hóa hoạt động tiếp công dân theo hướng chuyên nghiệp, hiệu quả.

2. Tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu trong công tác tiếp công dân

Luật đã sửa đổi, bổ sung nhiều quy định nhằm làm rõ và tăng trách nhiệm của người đứng đầu, đặc biệt là Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp, trong công tác tiếp công dân. Theo đó, Chủ tịch Ủy ban nhân dân có trách nhiệm:

a) Ban hành nội quy, quy chế tiếp công dân;

b) Bố trí địa điểm thuận lợi và các điều kiện cần thiết khác cho việc tiếp công dân;

c) Trực tiếp tiếp công dân tại địa điểm tiếp công dân ít nhất 02 ngày trong 01 tháng và thực hiện việc tiếp công dân đột xuất trong các trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 18 của Luật này;

d) Phối hợp chặt chẽ với cơ quan, tổ chức, đơn vị có liên quan tiếp công dân và xử lý vụ việc nhiều người cùng khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh về một nội dung; bảo đảm an toàn, trật tự cho hoạt động tiếp công dân;

đ) Báo cáo công tác tiếp công dân định kỳ và đột xuất với cơ quan, tổ chức có thẩm quyền.

Việc quy định cụ thể trách nhiệm này có ý nghĩa quan trọng trong việc khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, nâng cao vai trò của người đứng đầu, bảo đảm các vụ việc được xem xét, giải quyết kịp thời, đúng pháp luật, hạn chế phát sinh khiếu kiện phức tạp, kéo dài.

3. Hoàn thiện quy định về tiếp công dân ở Trung ương và địa phương

Luật đã rà soát, sửa đổi các quy định liên quan đến tiếp công dân tại Trụ sở tiếp công dân Trung ương, cũng như trách nhiệm tiếp công dân của Hội đồng nhân dân các cấp. Theo đó, việc tiếp công dân được tổ chức thống nhất, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan Trung ương và địa phương, bảo đảm rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm trong tiếp nhận và xử lý đơn thư.

Những sửa đổi này góp phần khắc phục tình trạng chồng chéo, phân tán trong tổ chức tiếp công dân, nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

4. Hoàn thiện cơ chế tạm đình chỉ, đình chỉ giải quyết khiếu nại

Đối với Luật Khiếu nại, Luật sửa đổi, bổ sung đã làm rõ các trường hợp tạm đình chỉ, đình chỉ giải quyết khiếu nại, như khi người khiếu nại không còn quyền, lợi ích liên quan; vụ việc đã được giải quyết bằng bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án; hoặc thuộc các trường hợp khác theo quy định của pháp luật.

Quy định này nhằm bảo đảm tính nghiêm minh, ổn định của pháp luật, tránh tình trạng khiếu nại kéo dài, lặp đi lặp lại, gây lãng phí nguồn lực của Nhà nước và xã hội, đồng thời tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho cơ quan có thẩm quyền trong quá trình giải quyết.

5. Làm rõ thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo

Luật tiếp tục làm rõ thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo của Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp, cơ quan thanh tra và các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân. Đồng thời, quy định cụ thể hơn về trách nhiệm của từng chủ thể trong việc tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn thư, bảo đảm đúng thẩm quyền, đúng trình tự, thủ tục theo quy định pháp luật.

Những nội dung này góp phần khắc phục khoảng trống pháp lý, hạn chế tình trạng chuyển đơn không đúng thẩm quyền hoặc chậm trễ trong giải quyết, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo.

6. Tăng cường trách nhiệm xử lý tố cáo và bảo vệ người tố cáo

Đối với Luật Tố cáo, Luật sửa đổi, bổ sung đã tiếp tục khẳng định nguyên tắc bảo vệ người tố cáo, đồng thời tăng cường trách nhiệm của người giải quyết tố cáo và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan có liên quan. Việc xử lý tố cáo được gắn với trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân, bảo đảm khách quan, công bằng, đúng pháp luật.

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm khuyến khích Nhân dân tham gia tích cực vào công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, góp phần xây dựng bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh.

III. Ý nghĩa chính trị – pháp lý của Luật

Việc ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo có ý nghĩa sâu sắc trên cả phương diện chính trị và pháp lý. Luật đã kịp thời thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về phát huy dân chủ, bảo đảm quyền con người, quyền công dân; đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Luật cũng tạo cơ sở pháp lý cho việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động tiếp công dân, phù hợp với yêu cầu xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, phục vụ Nhân dân.

IV. Yêu cầu tổ chức thực hiện trong thời gian tới

          Để Luật sớm đi vào cuộc sống, phát huy hiệu quả thiết thực địa phương cần tập trung: Tuyên truyền sâu rộng các Luật đến toàn thể cán bộ, Đảng viên và nhân dân trong xã bằng nhiều hình thức; Như mở các lớp để tuyên truyền, tuyên truyền thông qua các hội nghị của xã, thôn….tuyên truyền trên hệ thống loa truyền thanh, Facebook, Zalo trang thông tin của xã……

V. Kết luận

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo là bước hoàn thiện quan trọng của hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và kỳ vọng của Nhân dân. Việc triển khai nghiêm túc, đồng bộ Luật sẽ góp phần xây dựng nền hành chính liêm chính, hiện đại, vì Nhân dân phục vụ, củng cố vững chắc nền tảng của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam